Biologisch als de norm

Waarom is bio vandaag nog altijd een niche, terwijl het eigenlijk de norm zou moeten zijn? En waarom weten consumenten niet welke pesticiden (chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen) gebruikt zijn om hun voedsel te telen? Die informatie is nochtans cruciaal, zowel voor onze gezondheid als voor het milieu. Onze huidige voedsellogica staat op zijn kop.

Biologische landbouw wordt doorgaans voorgesteld als een bewuste, maar duurdere keuze, iets voor wie het zich kan permitteren. Gangbare landbouw geldt daarentegen als de standaard. Dat terwijl die sterk steunt op chemische pesticiden, waarvan de schadelijke gevolgen voor de biodiversiteit, de bodemkwaliteit, het water en de volksgezondheid uitgebreid gedocumenteerd zijn. Die situatie is niet neutraal. Ze is het resultaat van tientallen jaren beleid dat bijna uitsluitend gericht was op een zo hoog mogelijke productie.

Volgens mij moeten we die logica omdraaien: biologische productie als norm, en voedsel dat met pesticiden geteeld is duidelijk geëtiketteerd.

Vandaag kunnen consumenten precies zien hoeveel suiker, vet of zout een product bevat. Over de pesticiden die bij de productie gebruikt zijn, blijven ze grotendeels in het ongewisse. Dat valt moeilijk te verantwoorden. Pesticiden zijn geen detail. Ze treffen bestuivers, vervuilen waterlopen en stapelen zich op in ecosystemen. Toch verdwijnen ze achter het vage etiket "gangbaar".

Een eenvoudig, transparant etiket, vergelijkbaar met de voedingswaardetabel of de vermelding van allergenen, zou dat zichtbaar maken. Niet om te verbieden, wel om te informeren. Want echte keuzevrijheid bestaat pas als mensen weten wat ze kopen. Zeker nu recent onderzoek aantoont dat gecombineerde blootstelling aan meerdere pesticiden samenhangt met een verhoogd risico op bepaalde kankers, zoals de ziekte van Hodgkin, leukemie en prostaatkanker. In Frankrijk is de ziekte van Parkinson bij landbouwers zelfs officieel erkend als beroepsziekte.

Critici werpen op dat zulke maatregelen landbouw onbetaalbaar zouden maken of landbouwers onterecht zouden stigmatiseren. Daarmee missen ze de kern van de zaak. Het probleem is niet de landbouwer, maar het systeem waarin hij werkt. Jarenlang heeft het beleid schaalvergroting en chemische middelen bevoordeeld, terwijl duurzame alternatieven veel minder structurele steun kregen. De landbouwers zijn daar niet als winnaars uitgekomen, integendeel.

Bio de norm maken, zou het speelveld grondig veranderen. Duurzame landbouw wordt betaalbaarder zodra hij geen uitzondering meer is. Innovatie, onderzoek en overheidssteun volgen de norm, niet de marge. Tegelijk worden de werkelijke kosten van pesticidengebruik eindelijk zichtbaar waar ze thuishoren: op het etiket en in de prijs. Denk aan milieuschade, gezondheidseffecten en waterzuivering.

Het gaat hier niet om moraliseren of met de vinger wijzen. Het gaat om eerlijkheid. Wie pesticiden gebruikt, moet dat kunnen blijven doen. Maar hij moet er ook transparant over zijn, net zoals voedselproducenten hun additieven moeten vermelden. Transparantie is geen straf, het is een basisvoorwaarde voor een geloofwaardig voedselsysteem.

We staan voor grote uitdagingen: klimaatverandering, het verlies aan biodiversiteit en groeiende bezorgdheid over onze gezondheid. Wie denkt dat we die kunnen aanpakken zonder de fundamenten van onze landbouw opnieuw te bekijken, is naïef. Bio als norm en een etiket voor pesticiden zijn geen radicale eisen. Het zijn logische stappen naar een duurzamere en eerlijkere voedseltoekomst.

De vraag is niet of we dit kunnen.
De vraag is waarom we het nog altijd niet doen.

Dit opiniestuk verscheen in het eerste nummer van Rooted, een magazine dat het voedselsysteem van onderuit herdenkt. Lees hier het volledige nummer

(*) Onder pesticiden verstaan we hier chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen.